Wat zijn afweermechanismen?
Afweermechanismen: hoe we gevoelens vermijden en wat lichaamsgericht coachen zichtbaar maakt
Waarom we afweer inzetten
Iedereen kent het: emoties die té heftig voelen, spanning in het lijf die je liever niet aangaat, een confrontatie die je uit de weg gaat. Dat is precies waar afweermechanismen ontstaan. Ze beschermen ons tegen pijn, verdriet, angst of boosheid. Vaak zijn ze vroeg in ons leven gevormd en hebben ze ons geholpen te overleven of te functioneren in moeilijke situaties.
Het probleem is dat dezelfde mechanismen later in ons leven een patroon worden dat ons belemmert. In plaats van emoties te voelen en verwerken, leren we ze te vermijden.
De driehoek van afweer
In Omarm je emoties wordt afweer helder uitgelegd met een driehoek:
A (Afweer): de strategie die we gebruiken om gevoelens weg te duwen of te vermijden.
F (Gevoel): het oorspronkelijke gevoel dat onder de afweer schuilgaat (bijv. verdriet, angst, boosheid).
D (Defensie): het verdedigingsmechanisme dat automatisch opkomt (bijv. bagatelliseren, lachen, rationaliseren).
De driehoek laat zien hoe we vaak bovenin blijven hangen: we activeren de afweer (D), in plaats van contact te maken met het onderliggende gevoel (F).
Afweer in actie: herkenbare vormen
Afweermechanismen nemen talloze vormen aan. In het boek worden er verschillende genoemd die je vast herkent:
Bagatelliseren: “Zo erg is het toch niet?” → je maakt iets kleiner dan het is.
Weglachen: emoties wegmaken met een grap of glimlach.
Rationaliseren: alles analyseren of beredeneren, om niet te hoeven voelen.
Zenuwachtige bewegingen: friemelen, wiebelen, ijsberen.
Vluchten in middelen: alcohol, drugs, overeten of eindeloos scrollen.
Op het moment dat ongemak in je lijf voelbaar wordt, schiet zo’n afweermechanisme automatisch aan. Het lijkt een oplossing, maar eigenlijk raak je steeds verder verwijderd van wat er werkelijk in je leeft.
Het patroon doorbreken
Hoe kun je anders omgaan met afweer? In lichaamsgericht coachen werken we in drie stappen:
Herkennen – Merk op welk mechanisme actief wordt. Ga je bagatelliseren, lachen, wegkijken? Hoe voelt dat in je lichaam?
Vertragen en aanwezig blijven – In plaats van automatisch mee te gaan in de afweer, blijf je met aandacht bij je lichamelijke sensaties.
Voelen wat eronder ligt – Je laat de onderliggende emotie toe: verdriet, boosheid, angst of juist vreugde.
Het effect is vaak bevrijdend: zodra je stopt met vechten tegen je emoties, krijgen ze ruimte om te bewegen en lossen ze vaak sneller op.
Van vermijden naar doorleven
Afweermechanismen zijn dus niet de vijand. Ze vertellen iets over je geschiedenis en over hoe je hebt geleerd met emoties om te gaan. Maar wanneer ze je blijven sturen, raak je verwijderd van je eigen gevoel, kracht en levendigheid. Lichaamsgericht coachen nodigt je uit om dit patroon te doorbreken: niet langer vluchten, maar met compassie aanwezig zijn bij wat je lijf je vertelt.
Conclusie
Afweermechanismen laten zien hoe we emoties vermijden. Door ze te herkennen, te vertragen en het onderliggende gevoel toe te laten, ontstaat er ruimte voor echte verwerking. Binnen lichaamsgericht coachen vormen ze daarom een hoeksteen: het zijn de poorten naar de emoties die vaak jarenlang zijn weggestopt, maar die de sleutel vormen tot groei, verbinding en balans.
Ben je nieuwsgierig naar lichaamsgericht coaching ?
Lichaamsgericht coachen gaat over het ontrafelen van patronen die diep in je lijf geworteld zijn. Het brengt verborgen dynamieken naar boven en maakt ze voelbaar in het hier en nu. Niet om erover te oordelen, maar om bewustzijn te creëren en ruimte voor verandering te openen. Het is een proces van terugkeren naar jezelf, en leren vertrouwen op wat je lichaam je vertelt.
Benieuwd hoe dit er in jouw leven uitziet? Ik ga graag met je in gesprek.
Gratis en vrijblijvend kennismaken?
Tijdens een korte kennismaking krijg je helderheid over je hulpvraag en ontdek je hoe lichaamsgerichte coaching jou daarin kan ondersteunen.